Jak cię złapią, to znaczy, że oszukiwałeś. Jak nie, to znaczy, że posłużyłeś się odpowiednią taktyką.
Nadal wyraźne są związane z płcią różnice w ekspresji złości i agresji. Wielu badaczy (Maccoby, 1990) stwierdziło, że osobnicy płci męskiej są bardziej agresywni od osobników płci żeńskiej. Ponadto za swe agresywne wybryki chłopcy mniej się obwiniają niż dziewczynki, spotyka ich też mniejsza dezaprobata ze strony rodziców (Perry, Perry i Weiss, 1989). Podczas średniego dzieciństwa i wczesnego okresu dorastania, agresywni chłopcy nie przestają dążyć do bezpośredniej konfrontacji i ataków fizycznych, podczas gdy dziewczęta w konfliktach pomiędzy sobą ujawniają stopniowy wzrost społecznej agresji i ostracyzmu (Cairns i in.^ 1989). SZCZĘŚCIE l HUMOR Szczęście wywołuje duża różnorodność sytuacji, do których należy poczucie akceptacji, przyjemność płynąca z osiągnięcia celu, za- spokojenia ciekawości lub rozwój nowych zdolności. Przyjemności dostarcza też zaciekawienie czymś i poczucie opanowania środowiska szkoły podstawowej (Dęci i Ryan, 1982; Gottfried, 1983). Innymi źródłami radości i szczęścia są: przebywanie z przyjaciółmi i ukochanymi osobami, niespodzianki, wartościowe podarunki, posiadane przedmioty oraz nowe, wymagające wyzwania sytuacje. Humor jest ściśle związany ze szczęściem. Dzieciom w tym wieku szczególnego rozbawienia dostarczają dowcipy. Wcześniej, w wieku przedszkolnym, dzieci znajdowały przyjemność w samym słuchaniu dowcipów, ale rozumienie ich było ograniczone. Aby zrozumieć dowcipy, dzieci muszą posiadać rozwinięte struktury poznawcze umoż- liwiające dostrzeżenie takich elementów, jak subtelności, puenty, dwuznaczności i niezgodności. Dopiero teraz większość z tych elementów zostaje dostrzeżona i doceniona. Uważa się, że dowcipy i humor, które opierają się na wielu elementach poznawczych, stanowią doskonałe odzwierciedlenie rozwoju dziecięcych umysłów (McGhee, 1980; McGhee i Goidstein, 1983a, 1983b; Wyer i Collins, 1992). MIŁOŚĆ Ponieważ miłość ma wiele cech abstrakcyjnych, dzieci nie mogą je) w pełni zrozumieć, dopóki ich aparat poznawczy nie jest w pełni dojrzały. Zazwyczaj fizyczne przejawy miłości (pocałunki, uściski, itd.) są rozumiane wcześniej niż jej aspekty psychologiczne (wzajemność, obustronność, itd.). Dzieci poznały miłość w swoim życiu wcześnie, w okresie kształtowania więzi emocjonalnej ze swymi rodzicami. To właśnie na jej podstawie tworzą one zwykle poczucie własnej wartości i akceptacji. Dzieci, które doznają miłości od swoich rodziców, zazwyczaj akceptują siebie jako ważne obiekty uczucia dla innych. W dodatku te, które doświadczyły miłości i przywiązania, są z kolei zdolne do obdarzania nią innych (Allen, 1990; Orbuch, 1989). Ekspresja miłości zmienia się w okresie dzieciństwa. Przedszkolaki zwykle wyrażają miłość fizycznie, poprzez pocałunki i uściski. Pozostaje to prawdą także w odniesieniu do dzieci w wieku szkolnym, ale one już wiedzą, że miłość można wyrażać innymi sposobami, takimi jak dzielenie się i rozmawianie. Wyjście poza egocentryczny punkt widzenia i rozwijające się uwrażliwienie na innych pomaga w stopniowym dojrzewaniu dziecięcym sposobom wyrażania miłości. Dzieci kochają nie tylko swoje rodziny i przyjaciół, ale również zwierzęta. Ponownie męskie i żeńskie role często narzucają Osobowość i rozwój społeczny 311 sposób wyrażania tego w zachowaniu. Ponieważ ujawnianie delikatności uważa się za niemęskie, zatem cecha ta może nie stać się składnikiem ekspresji uczucia miłości chłopca. Związane z płcią role będą więc istotną determinantą definiowania i wyrażania miłości (Cox, 1984; Douglas i Atwell, 1988; Turner & Rubinson, 1993). Rozwój moralny Moralność jest świadomym przyswojeniem sobie standardów związanych z tym, co jest dobre, a co złe. Chociaż przepisy dotyczące zachowania różnią się w zależności od kultury, każde społeczeństwo przestrzega pewnych wypracowanych przez siebie
|
WÄ…tki
|