ďťż
Jak ciÄ zĹapiÄ
, to znaczy, Ĺźe oszukiwaĹeĹ. Jak nie, to znaczy, Ĺźe posĹuĹźyĹeĹ siÄ odpowiedniÄ
taktykÄ
.
Systemy procesu karnego krajów zachodnich znajšce instytucję nieważnoci zajmujš tu zróżnicowane stanowiska. Najbardziej skrajne stanowisko zajmuje tu ustawodawstwo USA, gdzie zakaz korzystania z owoców zatrutego drzewa" (fruits of the poisoned trees) obejmuje nie tylko zakaz wykorzystywania w procesie dowodów nielegalnych, ale i dowodów będšcych ich skutkiem, np. dowodu uzyskanego w wyniku nielegalnego podsłuchu, jako naruszajšcego Czwartš Poprawkę do Konstytucji USA.
Bardziej umiarkowane stanowisko w tej kwestii można spotkać w procesie francuskim, gdzie istnieje instytucja unieważnienia (nullite) nieprawidłowych aktów ledztwa sšdowego prowadzonego przez sędziego ledczego. Zgodnie z art. 170 francuskiego kpk. z 1958 r., każde naruszenie ustawy przy dokonywaniu konfrontacji, przesłuchaniu i identyfikacji oskarżonego skutkuje nieważnociš nie tylko wadliwej czynnoci, lecz całego następnego postępowania. Równie istotnym powodem nieważnoci może być inne naruszenie praw oskarżonego, lecz wtedy o tym, czy nieważnoć należy ograniczyć do bezprawnej czynnoci, czy rozszerzyć na całoć lub częć następnego postępowania decyduje sšd przysięgłych. 227 Czynnoci procesowe Konwalidacja wadliwoci czynnoci prawnej może nastšpić: - z mocy prawa (bez koniecznoci wykazywania inicjatywy przez uczestników procesu), np. zmiany stanu prawnego, wskutek czego wadliwoć czynnoci traci swoje znaczenie; - wskutek zdarzeń faktycznych, wywierajšcych skutki w sferze prawa karnego procesowego, np. osišgnięcie pełnoletnoci przez nieletniego pokrzywdzonego działajšcego w procesie bez przedstawiciela ustawowego; - z inicjatywy strony procesowej, która uzupełnia dotychczasowy brak, np. przez uzupełnienie braków pisma procesowego (art. 120 § 2 kpk.) bšd przywrócenia na jej wniosek terminu do dokonania danej czynnoci. Istnieje możliwoć powtórzenia wadliwej czynnoci w sposób prawidłowy (zgodny z prawem). Jednak w tym przypadku należy poczynić przynajmniej następujšce uwagi: - czynnoć wadliwa może być powtórzona przez ten sam organ, który jej dokonał - na tym samym etapie postępowania, bšd przez inny organ w następnym stadium; - ponowne przeprowadzenie okrelonej czynnoci jest fizycznie możliwe (wykonalne); - powtórzona czynnoć nie traci swojego znaczenia dla procesu np. wskutek upływu czasu, gdyż w tym przypadku jest ona zbędna; - powtórzenie czynnoci procesowej jako metoda jej konwalidacji w rzeczywistoci oznacza wykonanie drugiej, nowej czynnoci tego samego rodzaju i wówczas nie czynnoć wadliwa, lecz czynnoć nowa staje się podstawš konwalidacji 8 Następstwem konwalidacji jest to, iż czynnoć procesowa jest uważana za ważnš i wywierajšcš skutki procesowe od momentu jej podjęcia {ex nunc). Od konwalidacji czynnoci procesowej należy odróżnić jej konwersję, polegajšcš na tym, iż wadliwa czynnoć procesowa wywołuje skutki procesowe innej czynnoci, np. niewłaciwe oznaczenie czyn- 8 R. Kmiecik: Konwalidacja i konwersja wadliwych dowodów w procesie karnym, PiP nr 5, 1989, s. 100. Forma, tryb podejmowania i zaznajamiania z treciš czynnoci procesowych nos'ci procesowej, a zwłaszcza s'rodka zaskarżenia, nie pozbawia czynnoci znaczenia prawnego (art. 118 § 2 kpk.). Przykładowo: wniosek o ciganie złożony w przypadku przestępstwa ciganego z urzędu będzie wywierał skutki zawiadomienia o przestępstwie, za rewizja" bšd skarga" czy zażalenie" złożone od wyroku sšdu I instancji będš potraktowane, o ile czynnoć zostanie wykonana w terminie, jako apelacja. Wynika to m.in. z faktu, iż znaczenie czynnoci procesowej ocenia się według treci złożonego owiadczenia (art. 118 § 1 kpk.). 4. Forma, tryb podejmowania i zaznajamiania z treciš czynnoci procesowych A. Wymogi formalne stawiane czynnociom procesowym Zgodnie z zasadš ustnoci procesu podstawowš formš czynnoci procesowych jest forma ustna, lecz niekiedy ustawa nakazuje wykonanie danej czynnoci w formie pisemnej. Należy odróżnić formę dokonania i utrwalenia danej czynnoci oraz przekazanie jej treci uczestnikom procesu. Decyzje procesowe, a w szczególnoci orzeczeia sš sporzšdzane i utrwalane w formie pisemnej; mogš natomiast być komunikowane uczestnikom procesu w postaci ustnej (np. ogłoszenie wyroku w obecnoci strony) bšd pisemnej, jeli ustawa tak przewiduje. Klasycznym przykładem wymogu pisemnoci stawianego czynnociom procesowym jest obowišzek składania rodków odwoławczych (apelacji, zażalenia) na pimie (art. 428 § kpk.). W przypadku, kiedy kpk. przewiduje dla czynnoci procesowej rygor zachowania formy pisemnej można mówić o jego ujęciu ogólnym (generalnym) i szczególnym. W ujęciu ogólnym każda czynnoć procesowa utrwalona w formie pisemnej staje się pismem procesowym, które powinno odpowiadać wymogom art. 119 kpk., to znaczy zawierać: - oznaczenie organu, do którego jest skierowane oraz sprawy, której dotyczy,
|
WÄ
tki
|