Jak cię złapią, to znaczy, że oszukiwałeś. Jak nie, to znaczy, że posłużyłeś się odpowiednią taktyką.
Jednostka ma do wyboru w kontaktach społecznych szereg zachowań, z reguły wybiera te, które nagradzane są przez partnerów i które dla niej nie są zbyt kosztowne. Stosunki między partnerami funk jonują dopóty, dopóki nagrody, jakie otrzymują partnerzy, przewyższają kary. Gdy zachowanie jednostki kojarzy się z małymi nagrodami i dużymi karami wystąpi tendencja do zmiany tego zachowania. Im większa jest globalna wartość nagród, jakie partnerzy otrzymują w toku interakcji, tym częściej będą się oni kontaktowali. Wartość nagrody w stosunkach społecznych związanych z określonym zachowaniem nie jest stała, im częściej dane zachowanie było nagradzane,.tym bardziej maleje wartość nagrody i słabnie mot«-acja do określonego zachowania.
1 G. C. Homans, Social behavior, its elementary forms, New Yark 1961. Z N. E. Miller, J. Dollard, Social learning and imitation, New Haven 1941. 3 J. W. Thibaut, H. H. Kelley, The social psychology ofgroups, New York 1969. 4 ~-I. L. Zetterberg [red.], Symposium on theory and nwdel construction in sociology, New York 1963. 214 PRZESŁANKI WYJŚCIOWE TEORII THIBAUT-KELLEYA Teoria nagrody i kary, której autorami są J. W. Thibaut i H. H. Kelleys, budzi zainteresowanie z dwóch istotnych przyczyn: 1. Stosunki międzyludzkie analizowano dotychczas przeważnie w kategoriach opisowych: socjologicznych i psychologicznych; nie usiłowano ich włączyć w ramy teorii zachowania opartej na zasadach uczenia się, teorii, której empiryczną podbudowę stanowiły głównie wyniki badań nad zwierzętami. 2. Próba analizy stosunków w oparciu o teorię nagrody-kary została rozciągnięta na psychologię społeczną grupy: z pozycji teorii nagrody i kary autorzy próbują spojrzeć na "stare" problemy psychologii społecznej, takie jak normy, relacje siły w grupie (power relations), atrakcyjność grupy, role, pozycje itp. Poniżej skoncentrujemy uwagę na zarysowanej przez autorów teorii stosunków międzyludzkich, pomijając analizę bardziej złożonych problemów psychologii społecznej grupy. Po przedstawieniu ważniejszych założeń, kategorii pojęciowych i twierdzeń teorii nagrody i kary odnotujemy uwagi krytyczne. Analiza stosunków międzyludzkich może być oparta na różnych założeniach i przesłankach teoretycznych i metodologicznych. Thibaut-Kelley podkreślają lojalnie, że ich przesłanki nie są jedynym możliwym wyjaśnieniem stosunków i że "inne i bardziej pomysłowe podejścia mogą być pomyślane". Przesłanki teoretyczne i metodologiczne aut rów można sformułować w następujących punktach: 1. Thi aut-Kellev analizuia stosunki mie vludzkie iako_~~między którzy stykają się ze sob _o dzi 'eden na dru iego i komunikują r em a ań nie są myśli, uczucia (introspekcjonizm) ani potrzeby osta~ci_mne s~ v vnamiczne tra ocia nsvc oana itvcznal. lecz inter su sekt owalne zachowanie i je o skutki. JeśtW~ió śtariówisko behawiorystyczne, wywodzące się w psychologii społ-~°ecz~nej~~ź prac interakcjonisty Edwarda A. Rossa, autora jednego z pierwszych podręczników psychologii społecznej. 2. Stosunek nie jest wszakźe pojęty przez Thibaut-Kelleya w sposób mechanicy= styczny jako zespoły reakcji partnerów koincydujące w czasie i przestrzeni. Tego rodzaju relacje mogą wiązać pierwiastki chemiczne organiczne lub nieorganiczne. 1 ' u,.,ża. 'eię~pł~wać na ~iebie, na włast osik i 'e,~mogą się kontrolować, bezpośre'd"nió~-'Ińf~ pośrednio nagrądz~ą~. '~"i karać Powyższa' ~ e no c md'~°''fi~ć'~°i~riie~śź'~n ~ lud większym śtopniu uświadamn'a przez partnerów, niezależnie wszakże od subiektywnej percepcji jest ona faktem obiektywnie istniejącym określającym szereg zmiennych uwikłanych w stosunki społeczne (np. uczucia). 3. Thibaut-Kelley ujmują stosunki międzyludzkie z funkcjonalnego punktu widzenia. Wzajemna zależność partnerów może być oceniona od strony grupy i samej jednostki. Stosunki między członkami grupy mogą w mniejszym lub większym stopniu sprzyjać sprawnemu funkcjonowaniu i trwałości grupy. Jednostka utrzymuje_ pozytywne stosunki z członkami w grupie, gdy grupa zaspokaja jej potrzeby i za ' J. W. Thibaut, H. H. Kelley, op. cit. ?l~ 'e' właściwe miejsce. Tak więc aby grupa dobrze funkcjonowała, jej członkowie muszą yc w aściwie przystosowani do "społecznej materii". Przystosowanie to determinuje przystosowanie innych i funkcjonowanie grupy. Tak więc istnieje ścisłe wzajemne powiązanie jednostki z grupą. 4. Stosunki o Tera' si na interakc'i artnerów: tradycyjny schemat badawczy typu S- w o niesieniu d kc'i 'est mało o era toku in erakcji zachowanie jest A reakcją na poprzednie zachowanie B, stanowiąc równocześnie bodziec dla nowego zachowania B. Zachowanie jest więc częściowo zmienną niezależną, a częściowo zmienną zależną. W badaniach eksperymentalnych np. nad wpływem dyskusji na postawy czynnik interakcji wchodzący jako ogniwo pośrednie między zmienną niezależną a zależną nie jest uwzględniany. Interakcja może stać się wszakże przedmiotem specjalnych badań, w badaniach tych zmienną niezależną stałyby się "możliwości wzajemnej kontroli posiadane przez członków zbiorowości"6. Zmiennymi zależnymi byłyby różne aspekty stosunków związane z rozwojem wzajemnej zależności partnerów, chodziłoby tu np. o normy i role społeczne. STOSUNEK JAKO INTERAKCJA Podstawową kategorią przy analizie stosunków międzyludzkich jest - jak wspomnieliśmy - kategoria interakcji. Interakcja oznacza wza'emne orozumiewanie się, oddziaływanie na siebie artnerów. o me bi r c o interakc'i mówim d "co na mme zac o zi możliwość że reakcje każdej z osób oddziałują na drugą"'. osunek interpersonalny zachodzi wówczas, gdy w r żnych oko ic a zaobserwować, że między partnerami występuje interakcja. W toku interakcji pojawiają się u partnerów zespoły różnorodnych reakcji. Jedne sk~ład~ją się z aktów motorycznych lub werbalnych, które_ przeważnie mają charakter instrumentalny ułatwiając jednostce realizację jej eslbw_ Inna reakcje, np: spostrzeżeniowe, interpretaćyjne, maŻą__charąktęr_ oceniający osiągnięcia celu. Dyspbńu~ąć więkśźąlićźbą óbśerwacji można stwierdzić występowanie w interakcjach pewnych statystycznych prawidłowości, pewne elementy zespołu mogą występować często wspólnie i układać się w określonej kolejności. Na pojawienie się elementów nowego zespołu wskazywałaby mała wewnętrzna zależność między reakcjami i względnie mała przewidywalność reakcji. Przewidywanie określonych reakcji jest zatem ułatwione, gdy wystąpi odnośny zespół reakcji. Zespoły reakcji pojawiają się pod wpływem odpowiednich bodźców zewnętrznych (np. zadania), bodźców wewnętrznych (np. potrzeby) oraz w związku z wzmocnieniem uprzednio towarzyszącym pojawieniu się zespołu. Stabilność zespołu reakcji łączy sę z względną stałością bodźców.
|
WÄ…tki
|