Jak cię złapią, to znaczy, że oszukiwałeś. Jak nie, to znaczy, że posłużyłeś się odpowiednią taktyką.
Przekazuja˛ ja˛ zas´ dwojako:
1o na mocy kodu (konwencjonalnie) i ta funkcja tekstu jest dwojaka: komunikatywna oraz prezentatywna (socjolingwistyczna), tzn. cechy konwencjonalne tekstu charakteryzuja˛ nadawce˛ informuja˛c o jego przynalez˙nosći socjolingwistycznej (por. np. wymowa kedy, uz˙ywanie form typu re˛kamy itp.). 2o Tekst moz˙e pełnic´ tez˙ funkcje˛ informowania nie- konwencjonalnie (nie na mocy kodu) i tu moz˙na mówicó funkcji ekspresywnej ba˛dzímpresywnej niekonwencjonalnej (np. ton głosu moz˙e przestraszycódbiorce˛). Ten układ funkcji przedstawia poniz˙szy graf. Schemat 4. Funkcje je˛zyka i tekstu funkcja systemu funkcje tekstów je˛zykowego: generowanie tekstów niekonwencjonalne: konwencjonalne ekspresywna (na mocy kodu) impresywna komunikatywna prezentatywna (przekazywanie (charakterystyka informacji o socjolingwistycz- s´wiecie) na nadawcy) Wspomnijmy na koniec o uje˛ciu Furdala, którego pogla˛dy krytyczne w stosunku do Jakobsona sygnalizowalis´my poprzednio. Uje˛cie to, jak sa˛dze˛, bliskie jest koncepcji Martineta: mówi sie˛ o funkcjach je˛zyka, rozumianego jako narze˛dzie społecznego poro- 16 zumiewania sie˛, i na czoło zostaje wysunie˛ta funkcja komunikatywna, której podporza˛d- kowana jest odre˛bna funkcja emocjonalna (nie tylko informowanie o s´wiecie zewne˛trz- nym, ale takz˙e przekaz emocji nadawcy, por. np. dwie funkcje wyrazu bachor). Funkcje impresywna i symboliczna wynikaja˛ niejako z funkcji komunikatywnej, sa˛ w niej zawarte. Natomiast oprócz funkcji komunikatywnej (i podporza˛dkowanej jej emocjonalnej oraz implikowanych przez funkcje˛ komunikatywna˛ symbolicznej i impresywnej) pojawiaja˛ sie˛ jeszcze dwie funkcje wyste˛puja˛ce przy niepełnym układzie komunikatywnym (bez obe- cnosći odbiorcy). Sa˛ to: funkcja ekspresywna (nastawiona na wypowiedzenie sie˛ nadawcy nie w celu komunikatywnym, np. eksklamacje) oraz funkcja poznawcza be˛da˛ca własćiwo- sćia˛ systemu je˛zykowego jako klasyfikatora s´wiata. Przedstawiony układ moz˙na uwido- cznic´ poniz˙szym schematem. Schemat 5. Funkcje je˛zyka przy pełnym układzie przy niepełnym komunikatywnym układzie funkcja komunikatywna (bez odbiorcy) funkcje implikowane przez akt komunikacji funkcja nie implikowana symboliczna impresywna przez akt komunikacji: funkcja emo- cjonalna funkcja funkcja ekspresywna poznawcza W układzie tym pewne novum wobec dotychczasowych uje˛cśtanowi funkcja poznaw- cza, która pogłe˛bia i doprecyzowuje dosćógólnikowa˛ sugestie˛ Martineta. Wczesńiej na temat funkcji poznawczej w podobnym rozumieniu wypowiadał sie˛ W. Doroszewski (1970) oraz w uje˛ciu bardziej psychologicznym Maria Chmura-Klekotowa (1972). Do kwestii tej wrócimy jeszcze w szczegółowej cze˛sći referatu. Podsumujmy przedstawiony etap rozwaz˙an´. (1) Omawiany problem dotyczy funkcji pełnionych przez je˛zyk jako system ba˛dz´ tez˙ przez teksty be˛da˛ce uz˙yciem systemu. Poza obre˛bem zainteresowania, jako zjawisko innego rodzaju, znajduje sie˛ problem funkcji elementów je˛zykowych, ska˛dina˛d bardzo waz˙ny dla lingwisty, a wie˛c pytania o funkcje˛ fonemów, morfemów, konstrukcji morfe- mowych, konstrukcji składniowych itp. Wszystkie one pełnia˛ bardzo waz˙na˛ funkcje˛ usprawniania i podtrzymywania systemu w jego egzystencji (analogicznie do funkcji narza˛dów w organizmie człowieka, por. Jachnow). Jest to funkcja rozumiana teleologicz- nie, jako celowe (ale w tym wypadku nies´wiadome) działanie elementów. S ´ wiadomosćógraniczenia pola zainteresowania konieczna jest dla dalszych rozwaz˙an´. 17 (2) W przedstawionych uje˛ciach mówi sie˛ ba˛dzó funkcjach je˛zyka, ba˛dz´ tez˙ o fun- kcjach tekstu (mowy, wypowiedzi). Wydaje sie˛ jednak, z˙e sa˛ to dwa róz˙ne wysłowienia tego samego. Mówienie o funkcjach je˛zyka jest pewnym skrótem: ‘funkcja je˛zyka pole- gaja˛ca na zdolnosći tworzenia tekstów o okresĺonej funkcji’. W jednym tylko punkcie nie ma tej przekładalnosći, mianowicie przy funkcji poznawczej rozumianej tak jak w pracy Furdala (a nie Martineta): jest ona własćiwosćia˛ systemu je˛zykowego, a nie tekstów.
|
Wątki
|