Jak cię złapią, to znaczy, że oszukiwałeś. Jak nie, to znaczy, że posłużyłeś się odpowiednią taktyką.
W szczególności obowiązywanie tej zasady kwestionowane jest w
odniesieniu do papierów wartościowych imiennych, a także, choć tu już z pewnymi zastrzeżeniami, do papierów wartościowych na zlecenie. Z licznych opracowań por. w szczególności K. Zawada: (w) Kodeks cywilny, t. II, 1998, s. 633 i tam powołaną obszerną literaturę zagadnienia. W ścisłym związku z ogólnym rozumieniem pojęcia papier wartościowy pozostają kwestie związane z chwilą powstania papieru wartościowego. W tym miejscu trzeba jedynie wskazać na istnienie następujących teorii w tym względzie: Teoria kreacyjna, według której papier wartościowy powstaje w chwili złożenia przez wystawcę podpisu na dokumencie. Teoria emisyjna, która uzależnia powstanie papieru wartościowego od wyjścia dokumentu z rąk wystawcy zgodnie z jego wolą, czyli od puszczenia go w obieg. Teoria umowna, według której do powstania zobowiązania nie wystarczy samo wystawienie dokumentu we właściwej formie. Konieczna jest ponadto umowa, podlegająca ogólnym zasadom prawa cywilnego, zawarta pomiędzy wystawcą a odbiorcą dokumentu. W zakresie tej problematyki zob. S. Grzybowski: (w) System, t. III, cz. 2, s. 987 i n.; A. Szpunar: Podstawowe problemy...; tenże: O powstaniu zobowiązania wekslowego, PUG 1992, nr 1. Zob. też L. Ogiegło: Charakter prawny powstania zobowiązania wekslowego, "Rejent" 1995, nr 9, a także orz. SN (7) z 29 V1 1995 r., (OSN 1995, nr 12, poz. 238), z glosami A. Szpunara (OSP 1995, nr 2, poz. 33) i J. Mojaka (PiP 1995, z. 4). Przepisy k.c. rozróżniają następujące rodzaje papierów wartościowych, według dwóch kryteriów: ? po pierwsze, według kryterium odnoszącego się do rodzaju prawa inkor- porowanego w papierze wartościowym, papiery opiewające na wierzytelności oraz opiewające na prawa inne niż wierzytelności (por. art. 921(16)); ? po drugie, według kryterium odnoszącego się do sposobu przenoszenia praw z papieru wartościowego, papiery na okaziciela (art. 921(12)), papiery na zlecenie (art. 921(9)) i papiery imienne (art. 921(8)). Ponadto k.c. wyróżnia znaki legitymacyjne stwierdzające obowiązek świadczenia, do których stosuje się odpowiednio przepisy o papierach war- tościowych (art. 921(15)). Co do rozumienia tych pojęć, a także przenoszenia uprawnień inkorporowanych w poszczególnych rodzajach papierów - zob. wyżej pkt I niniejszego rozdz. Por. też: A. Szpunar: Podstawowe problemy papierów wartościowych...; C. Żuławska: (w) Komentarz..., Zobowiązania, t. II, s. 577 i n.; K. Zawada: (w) Kodeks cywilny, Warszawa 1998, s. 643 i n. 3. Ścisłe powiązanie uprawnienia z posiadaniem dokumentu przyczynia się do wzmocnienia zasady bezpieczeństwa obrotu. Może jednak prowadzić do spełnienia przez dłużnika świadczenia do rąk osoby nieuprawnionej, chociaż posiadającej papier wartościowy. We współczesnych systemach prawnych powszechnie przyjmuje się, że rozstrzygające znaczenie powinna mieć w takich wypadkach legitymacja formalna. Rozwiązanie takie przewiduje również wyraźnie k.c. w art. 921(1), po myśli którego spełniając świadczenie do rąk posiadacza legitymowanego treścią papieru wartościowego, dłużnik zwalnia się z ciążącego na nim obowiązku, chyba że działa w złej wierze. Zła wiara powinna być rozumiana stosunkowo wąsko. Dłużnik będzie w złej wierze, gdy wie, że posiadacz dokumentu nie jest uprawniony, a także gdy mógł się z łatwością o tym dowiedzieć. Zagadnieniem pojmowania złej wiary zajmował się także Sąd Najwyższy --- por. w szczególności orz. SN (7) z 22 I 1991 r. (OSN 1992, nr 1, poz. 1). Osoba, w której posiadaniu znajduje się papier wartościowy, jest legity- mowana formalnie do przyjęcia świadczenia. Określenie "legitymacja" jest niezupełnie ścisłe, gdyż w rzeczywistości chodzi o domniemanie, że posiadaczowi papieru służy wierzytelność związana z dokumentem. Ustawa mówi jednak o "legitymacji" i tym określeniem będziemy się dalej posługiwać. 4. Legitymacja formalna ulega pewnemu zróżnicowaniu w zależności od rodzaju papieru wartościowego. W przypadku papierów wartościowych imiennych legitymowana jest osoba wskazana w treści dokumentu lub osoba, na którą uprawnienie zostało przeniesione w drodze przelewu wierzytelności. Przelew musi być połączony z wydaniem dokumentu (art. 921(8) k.c.). Papiery wartościowe na zlecenie legitymują osobę wymienioną w dokumencie oraz każdego, na kogo prawa zostały przeniesione przez indos (art. 921(9) § 1 k.c.). Ustawa wyjaśnia, że indos jest pisemnym oświadczeniem umieszczonym na papierze wartościowym na zlecenie i zawierającym co najmniej podpis zbywcy, oznaczającym przeniesienie praw na inną osobę (art. 921(9) § 2 k.c.). Oprócz nieprzerwanego szeregu indosów do przeniesienia praw z dokumentu na zlecenie
|
WÄ…tki
|