Jak cię złapią, to znaczy, że oszukiwałeś. Jak nie, to znaczy, że posłużyłeś się odpowiednią taktyką.
Dopełnieniem tego mrocznego obrazu upadku w historię są wiersze Powrót Prokonsula, Kaligula i Do Marka Aureliusza jedynego cesarza – filozofa przynoszący obraz bezradności człowieka nawet cesarza wobec mechanizmów historii oraz milczenia Kosmosu. Przynosi to nam niejako dopełnienie mitopoeicznego paradygmatu w wierszach odnoszących się do antyku do rozważań nad omnipotencją i przeznaczeniem, śmiercią uwikłaniem w jej konieczność poszukiwaniem ocalenia w zaświatach jak i w sztuce dochodzi upadek w historię wprowadzający elementy mityczne do świata współczesnego oraz przynoszący nową postać mitologemu smoka oraz konfliktu jaki jego pojawienie się musi zrodzić. 26 III Odniesienia biblijne Chodzi oczywiście o charakterystyczne dla mythopoei odniesienie do współczesnej religii, w tym przypadku do tradycji biblijnej. Po części wywoływane obrazy wpisane zostały w partię prezentowaną powyżej ze względu na ich semicką (to jest także pozabiblijną proweniencję). Najczęściej pojawia się znaczący obraz anioła. Bądź tego, który wędruje pomiędzy piekłem a niebem zarysowując przy tym obraz biblijnych zaświatów, w który wpisuje się zarówno dolina Jozafata jak i przytaczany powyżej obraz wrót raju. Te wrota raju pojawiają się zresztą także w wierszu prezentującym wędrówkę Marii z lwem, gdzie wyznaczają kres – cel – granicę drogi: Już dojeżdżają lew porykuje czując oborę pełną marchwi na końcu bukszpanowego szpaleru kolorowa bariera raju ( Madonna z lwem, HPG) Obraz Raju zawsze jednak ma dwa aspekty jeden obecności człowieka a drugi graniczności, czy raczej odgraniczenia od Boga. To specyficzne symboliczne znaczenie obecne w myśli teologicznej chrześcijaństwa, gdzie Raj jest ilustracją przejścia człowieka z stanu niebytu do istnienia.27 „Jest ilustracją przemiany bytu stworzonego na obraz Boży w istotę żyjącą w separacji wobec Boga”28, zresztą ta separacja zdaniem Eliadego jest nie tylko boleśnie obecną świadomością Kataklizmu co źródłem poszukiwania raju przez współczesnego człowieka, raju będącego miejscem pierwotnej harmonii. Z tym, że u Herberta tej pierwotnej harmonii w tym znaczeniu nie znajdujemy, kiedy pisze on miejscach czy stanach spokoju i ładu to wiążą się one raczej z opisem żywiołów, z których człowiek dopiero zostanie wydobyty, niejako wyrzucony i do których nigdy, nawet po śmierci nie dane mu będzie powrócić. Raj teologów opisujący niebiański zaświat to: 27 Por. S. Kobielus, Człowiek i Ogród Rajski w kulturze religijnej średniowiecza, Warszawa 1997. 28 B. Och, The Garden of Eden: From Creation to Covenant, “Judaism”, 37, 1998, s. 147, [za:] op.cit., s.7. 27 Aleje, długie aleje, wysadzane drzewami starannie przyciętymi jak w parku angielskim. Czasem przechodzi tędy Anioł. (...) Nie znika nigdy z oczu, bowiem nie ma tu perspektyw. Orkiestry i chóry milczą, ale muzyka jest obecna . Jest pusto. Teologowie mówią przestronnie . To też ma być dowód. ( Raj teologów, HPG) przestrzeń niefizyczna sensu i pusta. Samo stworzenie człowieka wpisuje się w symbolikę semicką: jest stworzony z gliny, będącej efektem związku dwóch życiodajnych żywiołów wody i ziemi, kiedy jednak chcielibyśmy dostrzec w tym cud boskiej kreacji to napotykamy tylko na „ szare numinosum” ( Msza za uwięzionych, ENO) specyficznie wpisujące się w reinterpretacje poetyckie Herberta na temat raju i początku. Szarość jest symbolem czegoś pośredniego, granicznego ale i wyizolowanego od ciemności i światła, jest obrazem ziemi zawieszonej pomiędzy zaświatami ale też ziemi, w której numinotyczne jest to, co ziemskie może stąd też tak częste przywołania żywiołów. A jednak to obrazowanie żywiołowości (ziemia i woda) człowieka wiążą się zarówno z zaświatowym celem istnienia jak i z modelem śmierci moralnej charakterystycznej dla wyobraźni biblijnej. Często pojawia się u Herberta znacząca liczba siedem, wpisująca się w jego podglądanie czy szukanie numinosum. Siódemka jest dla Biblii (chociaż sama symbolika jest o wiele starsza, bo już sumeryjska) jest obrazem kompletnego porządku, okresu i cyklu. Wprowadza orientatio łącząc trójkę z czwórką na wielu płaszczyznach: przestrzennej wskazując na sześć kierunków i środek, kosmicznej nakładając trójkę symbolizującą niebo na przypisany ziemi czworokąt i tworząc tym samym siedmioramienną gwiazdę, określa też podstawową skalę dźwięku, barw jak i ilość planet29. Jest ta liczba swoistym numinosum - zdaniem Lurkera – opartym ostatecznie na obserwacji pewnych zjawisk zachodzących w przyrodzie.30 Jednak siódmy anioł nie jest doskonały, jest czarny, nerwowy i w wyleniałej aureoli, przemyca grzeszników między otchłanią a niebem ( Siódmy anioł, HPG) Związany bardziej z ludzkim upadkiem niż świętością, a jednak pomimo tego upadku i wbrew sądowi traktuje ludzi jako dobrych, buntuje się jak trickster. W wierszu 29 Por., J.E. Cirlot, Słownik symboli, przekł. I. Kania, Kraków 2006. 30 Por. M. Lurker, Słownik obrazów i symboli biblijnych, tł. Bp K. Tokarczuk, Poznań 1989. 28 Siedem aniołów symbol serca podobnie jak i anioła ma raczej znamiona greckie. Serce jest miejscem nad którym panują Kery - demony nocy. Aczkolwiek wydaje się,
|
Wątki
|