Jak cię złapią, to znaczy, że oszukiwałeś. Jak nie, to znaczy, że posłużyłeś się odpowiednią taktyką.
„Z tego amalgamatu utraty wiary, pędu do odbudowy oraz strachu rodziło
się przekonanie, iż trzeba szukać rozwiązań określonych przez istniejącą sytuację"23. Identyczne stanowisko zajmuje Ł. Socha, który podobnie jak cytowani autorzy nie zalicza się do apologetów panującego w Polsce ustroju . Można więc mówić o stopniowym przystosowywaniu się społeczeństwa do nowej sytuacji. Jednak droga od przystosowania i biernej akceptacji do legitymacji jest długa, trudna i niepewna. Nowy porządek cieszył się pełnym poparciem niezbyt może licznych, ale za to kluczowych sektorów dla społeczeństwa. Niewielka początkowo partia komunistyczna rozszerzyła znacznie szeregi i zdołała stworzyć rozbudowany aparat administracji państwowej, organy bezpieczeństwa, armię i aparat propagandy, nad którym sprawowała kontrolę. W ten sposób elita rządząca stworzyła własny „zespół wykonawczy". Istnienie takiego lojalnego i pewnego zespołu uważa się za zasadniczy czynnik utrzymania stabilności systemu politycznego i ekipy rządzącej . „Zespół wykonawczy" wywodził się, jak wiemy, głównie z szeregów proletariatu wiejskiego — robotników rolnych i biedoty wiejskiej, a częściowo z szeregów robotniczych. Głównie rekrutował się z ludzi młodych z tych i innych warstw społecznych. Co ich przyciągało do nowego ustroju? Dla wielu była to sprawa doraźnych, bardzo namacalnych korzyści. Pozycja oficera, wyższego urzędnika administracji czy dyrektora zakładu pracy dla wielu bezrolnych chłopów czy robotników musiała być postrzegana jako niewiarygodny awans. Reforma rolna wzmacniała niewątpliwie pozytywne postawy w stosunku do nowej władzy. Byłoby jednak uproszczeniem, gdybyśmy uznali doraźne korzyści za jedyny czynnik, który skłaniał ludzi ku nowemu porządkowi. Aparat propagandy nowej władzy sprawnie wykorzystywał złe wspomnienia przedwojennej Polski — zacofanie gospodarcze, bezrobocie, nędzę, nierówności społeczne i ekonomiczne. Warstwom najbardzej doświadczonym przez kapitalistyczną przeszłość nowy ustrój musiał prezentować się jako sytuacja atrakcyjna. Także wspomnienia katastrofy militarnej przedwojennego państwa polskiego skłamały wielu ludzi do poszukiwania radykalnie nowych rozwiązań i dla wielu pomysł „zszycia podartego munduru czerwoną nitką" wydawał się logicznym rozwiązaniem, szczególnie w świetle położenia Polski i nowego ładu światowego, jaki wyłonił się w wyniku wojny. W końcu wśród stronników nowego ustroju znaleźli się bardzo liczni karierowicze, którzy ochoczo włączyli się w szeregi jego zwolenników, gdy tylko zwycięstwo było zupełnie pewne. Wszystkie te motywy, bez względu na to, jak mocne i jak powszechne, mogły przysporzyć władzy zwolenników czy spacyfikować potencjalnych oponentów, ale nie nadawały się na mocną i trwałą podstawę legitymacji ustroju i ekipy rządzącej. Poparcie, które ma swe korzenie w doraźnych korzyściach, a co gorsza w zwykłym oportunizmie K. Kersten: Narodziny... cyt. wyd., s. 124. 24 Ł. Socha: Skazani... „Krytyka" nr 13-14: 1983, s. 128. 25 J. Pakulski: Legitimacy and Mass Compliance: Reflections on Max Weber and Soviet-Type Societies. „British Journal of Political Science" t. 16: 1986, s. 36. 74 Jacek Tarkowski lub negatywnych doświadczeniach z poprzednim ustrojem, nie jest w stanie przekształcić się w prawdziwą legitymację, to znaczy „wywołać przekonania, że struktury, procedury, działania, decyzje, kierunki polityki, urzędnicy i przywódcy mają cechę słuszności, właściwości i moralnej wartości oraz że winny być one akceptowane ze względu na te właściwości" czy — ujmując to nieco inaczej — przekształcić się w przekonanie, że instytucje polityczne i efekty ich działań są zgodne z podstawowymi wartościami społeczeństwa . Nowy system dysponował jednak wypróbowaną i efektywną formułą legitymizacyj- ną. Podstawowym sposobem legitymizowania zarówno całego systemu, jak i elity rządzącej była legitymacja rewolucyjno-millenarna, wywodzona bezpośrednio z podstawowych założeń teorii i ideologii marksistowsko-leninowskiej. Zasadniczymi komponentami tej formuły były: wywodzona z marksistowskiego materializmu historycznego wiara w istnienie obiektywnych praw rozwoju społecznego, koncepcja formacji społeczno-ekonomicznych jako koniecznych stopni rozwoju każdego społeczeństwa, zasada klasowego charakteru zjawisk społecznych, doktryna historycznej misji klasy robotniczej i leninowska koncepcja partii awangardowej, by wymienić tylko najbardziej istotne elementy. Cały system miał charakter teleologiczny, gdyż jego głównym i ostatecznym
|
Wątki
|