Jak cię złapią, to znaczy, że oszukiwałeś. Jak nie, to znaczy, że posłużyłeś się odpowiednią taktyką.
III opisywa L. swoj podr na Sycyli,
ktr najpierw odbywa ldem, potem od Puteoli okrtem. Za- chowane fragmenty mwi o ndznym posiku u syryjskiej szynkanki na Przyldku Palnmirusa. Satyr t naladowa Ho- racy (Satyry I 5). Do czsto porusza L. w satyrach ywo -dyskutowane sprawy litea-ackie, nip. wymiewa grnolotny styl tragedii, ktra przedstawia rnwakie potwory, jak latajce Lucretius 296 we, gdy bez tych udziwnie w ogle ju nie przemawia do widza. Bya to moe polemika z ->-Akcjuszem, ktrego reform ortografii ac. L. zwalcza w ks. IX. Gramatycy staroytni za- tytuowali ks. XVI Collyra, poniewa miaa w niej by mowa o przyjacice L" noszcej to imi. Jzyk satyr L. jest prosty i niewyszukany, chocia w stylu wida niejaki wpyw retoryki; sownictwo roi si od wyrazw pospolitych, a nawet gr., ktrych czsto uywano w jzyku potocznym. Mimo programowej 'pro- stoty, uatwiajcej dotarcie do odbiorcy rednio tylko wykszta- conego, L. chcia by jednak poet uczonym, na co wskazuj wyrane lady poetyki ->^Kallimacha. Uchybienia formy, kt- rych byo z pewnoci niemao, wymiewa Horacy, piszc w Satyrach (I 4, 6i-^13)" e L. czsto w l godzinie dyktowa 200 wersw stojc na l nodze. Czytelnikw mia wielu; z upy- wem lat coraz potrzebniejsze byy komentarze do satyr L. Siady objanie sownikowych znajduj si ju w pismach M. Teren- cjusza -"-Warrona. Wpyw L. na rozwj satyry rz. by ogromny; Horacy, cho krytykuje go ze stanowiska poetyki czasw Augusta, uznaje jego talent i sil wyrazu. Naladowali L. ->fPersjusz i ->Juwenalis. H.M. LUCRETIUS, Titus Lucretius Carus, poi. Lukrecjusz, ofe. 97-55 p.n.e., filozof i poeta rz. O pochodzeniu i yciu L. wiadomo nie- wiele. a przekazane przez .staroytnych dane biograficzne s mocno okraszone legend. Stosunkowo pewna jest 'data mierci i to, e w 54 poemat L. znajdowa 'si w rkach -^Cycerona, ktry mia go potem wyda. Inne wiadomoci o yciu L., zwa- szcza wzmiank o napoju miosnym, ktry wywoa chorob umysow i .samobjcz mier, zaliczy naley raczej do legen- dy. Z zachowanego dziea L. wynika rwnie, e autor by gorcym zwolennikiem nauki ->-Bpikura, ktr chcia upo- wszechni w Rzymie. - Epos dydaktyczny O naturze wszechrze- czy (De rerum natura) w 6 ks. dedykowa L. niejakiemu C. Memmiuszowi, pretorowi z 58. Dedykacja ta (poza inwokacj do Wenery, ktra cieszya si szczegln czci w rodzinie Mem- miuszw) nie miaa wikszego wpywu na ksztat artystyczny poematu. Jest jednak pewnym zaskoczeniem 'dedykowanie utwo- ru L. czowiekowi, ktry gardzi literatur ac. i, jak to zda si wynika z korespondencji Cycerona, jeeli cokolwiek uznawa z epikureizmu, to opacznie pojt teori przyjemnoci. Dzieo L. zostao wydane przez Cycerona w takiej postaci, w jakiej doszo do jego rk. wiadczy to niewtpliwie dobrze o samym Cyceronie, ktry by - jak wiadomo - przeciwnikiem nauki Epikura. Poemat L. nie przedstawia caoci epilkurejsteiego sy- stemu filozoficznego, ale nie wiadczy to wcale, e autor nie zdy ukoczy swego dziea. L. skonia bowiem do napisania poematu nie czysto teoretyczna ciekawo poznawcza, lecz ch uwolnienia ludzi od strachu przed bogami i lku przed mierci. Udowadniajc tez, e bogowie nie ingeruj w losy wiata i nie interesuj si sprawami ludzi oraz e dusza jest miertelna i ginie razem z ciaem, mg L. zupenie pomin logik Epi- kura i ograniczy si do wykadu fizyki, ktra mechanistycznie tumaczya wszystko, co si we wszechwiecie dzieje. Nauk Epikura znal L. ze rde gr.; jest mao prawdopodobne, by 297 Lukianos korzysta bezporednio z podstawowego dla poznania fizyki dzie- a O przyrodzie w 37 ks., raczej zadowoli si przestudiowa- niem wycigw i skrtw, ktre dla potrzeb szkoy chtnie spo- rzdzali pniejsi epikurejczycy. W 6 ks. poematu L. zamkn epikurejsk wizj wiata i koncepcj ycia szczliwego, przed- stawiajc w ks. I nauk o atomach i prni, w ks. II ksztat i ruch atomw, w ks. III nauk o duszy, w ks. IV teori po- strzegania, w ks. V kosmologi i w ks. VI meteorologi (o bys- kawicach, piorunach, chmurach, deszczu i o trzsieniu ziemi, wybuchu Etny itd.). Do najbardziej udanych poetycko czci dziea L. nale wstpy do poszczeglnych ksig; naijhunsztow- niej zbudowany jest wstp do ks. I, ktry zawiera inwokacj do Wenery, dedykacj dla Memmiusza, pochwa Epikura wal- czcego z przesdami wierze ludowych (ofiarowanie Itigenii) i .ostrzeenie przed kapanami; pochwale Epikura i jego nauki powicone s wstpy do ks. III, V i VI; wstp do ks. II mwi o rozkoszy mdrca i o ndzy gupcw. Literacko wietne jest take przedstawienie rozwoju kultury w ks. V i opis zarazy w Atenach zamykajcy poemat. Jzyik L. jest silnie archaizo- wany, to samo odnosi si do stylu (m.in. liczne aliteiracje); heksaroetr daktyliczny, ktrego uywa, jest pynniejszy ni hek- sametry -^-Enniusza i ->-LucylMsza, ale daleko mu jeszcze do wytwomoci, jak osignie dopiero w poezji epoki augustow- skiej (-^-Wergiliusz). Pewne potknicia stylistyczne i usterki formalne wynikaj w znacznej mierze z braku wyksztaco- nej aciskiej terminologii filozoficznej oraz z wymogw nau- kowego wykadu. Wystpujce w poemacie powtrzenia s wy- razem tendencji dydaktycznych L. Zainteresowanie poematem L. byo w Rzymie do due, gwnie w krgach ludzi wykszta- conych; w 2 p. I w. Yalerims ->iPirobus przygotowa krytyczne wydanie tekstu. Epikureizm pociga Wergiliusza i Horacego. Nawet przeciwnicy epikureizmu, jak Cyceron, ->-Seneka Filozof, -^Marek Aureliusz, -^-Augusyn, wyraali si o L. z uznaniem. Dla pisarzy chrz., zwaszcza wczesnych, L. by sprzymierze- cem w zwalczaniu wierze pogaskich, chocia sami musieli czsto polemizowa z jego mechanistycznym .obrazem wiata. Mimo to jednak wiele Lukrecjaskich interpretacji zjawisk przyrody weszo na dugo do skarbnicy wiedzy chrz, i znaj- dujemy je jeszcze u -^-Izydora z Sewilli. Renesans podziwia L. gwnie jako poet. Pogbione zainteresowanie epikurejsk doktryn L. wywoay w l p. XVII w. prace P. Gassendiego. Entuzjazm 'racjonalistw owieceniowych dla epikureizmu L. sprawi, e do wczenie ujawniy si, na zasadzie reakcji, tendencje wrogie filozofii L., ktre zapocztkowa swoim Anty- lukrecjuszem kardyna M. de Polignac. Na je. polski L. tu- maczyli: A. Krokiewicz, E. Szymaski. H.M. LUKIANOS, tac. Lucianus, poi. Lukian, z Samosat w Komma- genie nad Eufratem, .ok. il'20 - ok. W, pisarz i retor gr. Po-
|
Wątki
|