Jak cię złapią, to znaczy, że oszukiwałeś. Jak nie, to znaczy, że posłużyłeś się odpowiednią taktyką.
Szczególnie pożądana przez współmałżonków dążących do pozytyw- nego rozwiązania konfliktu jest zdolność do kompromisu. Należy jednakj 38 Maria Ryś być świadomym, że pod względem emocjonalnym kompromis nie jest sprawą łatwą. W celu osiągnięcia kompromisowego rozwiązania należy jasno wyrazić i skonfrontować sprzeczne dążenia, a następnie zgodzić się na wspólne rozwiązanie często odbiegające w swoim kształcie od oczeki- wanych przez każdego z partnerów (Wojciszke 1993). Rozwiązanie kom- promisowe, ze względu na konieczność rezygnacji lub ograniczenia dążeń i potrzeb przez obydwu partnerów, wydaje się optymalnym wariantem zażegnania konfliktu. WPŁYW KONFLIKTÓW I KRYZYSÓW RODZINNYCH NA DZIECI Analizując ujemne skutki poważnych konfliktów między małżonka- mi i przeżywanych przez nich kryzysów należy podkreślić, że mogą one działać zakłócająco na: 1. spójnię rodzinną (uderzają w więź uczuciową, powodują psychoner- wowe napięcia, niszczą wzajemną życzliwość, wywołują nienawiść, zobojętnienie, a w konsekwencji obcość i rozpad); 2. atmosferę wychowawczą (jej zakłócenie jest następstwem rozpadają- cej się więzi uczuciowej w rodzinie. Rodzice, którzy wciąż spierają się ze sobą, odnoszą się do siebie opryskliwie, dają tym samym zły przykład dzieciom. Może być również i tak, że źródło konfliktów tkwi w dzieciach, i to one stają się przedmiotem kłótni i sporów, dostar- czają zmartwień swoim zachowaniem, co z kolei utrudnia współżycie w rodzinie); 3. rozwój osobowości dziecka (konflikty oddziałujące ujemnie, destruk- tywnie na więź uczuciową w rodzinie i na rodzinną atmosferę wy- chowawczą najdotkliwiej oddziałują na psychikę dziecka; zaburzają rozwój jego osobowości w sferze uczuciowej, poznawczej i społeczno- -moralnej; Poręba 1981). W sytuacjach częstych lub poważnych kryzysów rodzice są zajęci innymi problemami, a ich postawy rodzicielskie nie są prawidłowe. Do- tychczasowe badania wskazują zarówno na głębokość, jak i na trwałość niewłaściwych oddziaływań rodzicielskich. O najpoważniejszych zaburze- niach można mówić w przypadku, gdy konflikty i kryzysy małżeńskie prowadzą do odrzucenia psychicznego dzieci, obojętności wobec nich, czy też nadmiernych wymagań, przy braku akceptacji. W rodzinie, w której dominują częste i poważne konflikty, nie są zaspokajane podstawowe potrzeby psychiczne dziecka, takie jak doznawanie i odwzajemnianie miło- ści, potrzeba akceptacji i afiliacji, bezpieczeństwa, uznania i współdziała- nia. W przyszłości u dzieci wychowywanych w takiej atmosferze występu- je poczucie mniejszej wartości, poczucie braku miłości ze strony najbliż- Uwarunkowania konfliktów i kryzysów w małżeństwie i rodzinie 39 szych, nieumiejętność obrony własnego zdania. Dziecko wychowywane 1 w takiej rodzinie nabywa postawy braku ufności, otwartości. j W rodzinie o nieprawidłowej atmosferze wychowawczej nie urucha- miają się w dziecku dążenia do samoaktualizacji, czyli tendencji do życia i wzrostu, do rozwoju i dojrzewania, do wyrażania swoich możliwości. Ponieważ potrzeba samourzeczywistniania dziecka musi znaleźć aprobatę / rodziców i warunki rozwoju niepowtarzalnej indywidualności dziecka, rodzina żyjąca w stałych napięciach nie stwarza dziecku takich warunków. Dorosła osoba pochodząca z nieprawidłowo funkcjonującej rodziny staje; się zamknięta na nowe doświadczenia, brak jej zaufania do samego siebie. Rodzice, którzy nie potrafią właściwie rozwiązywać konfliktów, zakłó- cają proces osiągania wewnętrznej dojrzałości swoich dzieci. Zasadniczym wskaźnikiem tej dojrzałości jest integracja osobowości młodego człowieka, będąca harmonią pomiędzy wszystkimi elementami osobowości, pomię- dzy pragnieniami i działaniami, postawami, ideami, wartościami, ambicja- mi, potrzebami czy uczuciami. Brak dojrzałości dzieci żyjących w rodzi- nach konfliktowych może przejawić się wtedy na wszystkich poziomach, szczególnie na poziomie uczuciowości. Na podstawie badań można stwierdzić, że człowiek wychowany w ro- dzinie, w której dominowały napięcia i kryzysy, w późniejszym życiu wykazuje małe przystosowanie społeczne, nieufne nastawienie do innych, małą zdolność przeżywania intymności i niezaborczej miłości. Negatywny obraz siebie wyniesiony z domu rodzinnego wpływa na brak umiejętności znoszenia frustracji i przykrych stanów emocjonalnych (Poręba 1981). Rodzina zaburzona utrudnia dziecku realizowanie swoich możliwości, nabywanie pozytywnej pewności siebie, określonej „wolności psycholo- | gicznej", wolności od nacisków i presji zewnętrznych. \ Poważne kryzysy i napięcia w rodzinie mogą stać się przyczyną zabu- rzeń także w społecznych postawach dzieci. Można tu przytaczać liczne badania dotyczące tego typu czynników warunkujących zachowania aspo- łeczne czy antyspołeczne dzieci i młodzieży (Stojanowska 1997). SPOSOBY ROZWIĄZYWANIA KONFLIKTÓW I ZAPOBIEGANIA KRYZYSOM Przyjmując za oczywisty fakt powszechnego występowania konfliktów w stosunkach międzyludzkich, należy zwrócić szczególną uwagę na umie- jętność ich rozwiązywania (Izdebska 1979). W każdej rodzinie może powstać każdego dnia wiele sytuacji konflik- towych, jednak świadomość tego zjawiska może zapobiec niepotrzebnym frustracjom. Mało kto posiada prawdziwą umiejętność rozwiązywania konfliktów, zwykle trzeba się jej nauczyć (Grabowscy, Niemyscy, Wo- 40 Maria Ryś łochowiczowie 1993). Rozwiązywanie konfliktów nie jest sprawą łatwą, dlatego należy robić wszystko, co tylko możliwe, aby dodatkowo nie utrudniać drogi do pojednania. Zintensyfikowanie konfliktu ma często miejsce w przypadku, gdy zainteresowani przystępują do poszukiwania kompromisu w maksymalnie niekorzystnej sytuacji emocjonalnej (Woj- ciszke 1993). Procesowi rozwiązywania konfliktów rodzinnych zwykle towarzyszą mniejsze lub większe trudności. Dlatego w celu znalezienia sposobu za- ; żegnania sporu, warto zastanowić się nad tym, jakie są przyczyny wywo- łujące konflikt oraz na jakim podłożu on występuje (Ryś 1992). Najważ- niejszą sprawą w rozwiązywaniu konfliktów, a być może i najtrudniejszą, jest przyjęcie sytuacji konfliktowej jako zadania, które wymaga rozwią- zania (Sujak 1988). Jednocześnie trzeba sobie uświadomić, że nie można uniknąć konfliktów ani nie można ich zlekceważyć. Ważnym krokiem jest nazwanie konfliktu oraz konfrontacja dążeń i potrzeb wzajemnie sprzecz- nych, prowadząca do rozstrzygnięcia, które lub czyje potrzeby powinny być zaspokojone w pierwszej kolejności. Zasadą w podejmowaniu decyzji w tym zakresie powinna być ranga potrzeby, a nie osoby.
|
WÄ…tki
|