Jak cię złapią, to znaczy, że oszukiwałeś. Jak nie, to znaczy, że posłużyłeś się odpowiednią taktyką.
Pewne odczucia człowieka stają się więc wyalienowane, powodując
„ubytki" {holes) w osobowości — jednostka oddziela się od własnych przeżyć. Z uwagi na fakt, iż — jak podkreślają psychologowie humanistyczni, w tym także Perls —psyche jest ściśle związana z ciałem, „ubytki" osobowości znajdują wyraz w braku doświadczania przez człowieka pewnych fragmentów własnego ciała; jedni ludzie „nie mają" (nie są świadomi) nóg, inni oczu, brzucha, genitalii itd. Oprócz doświadczeń nie rozpoznanych i nie zorganizowanych w figurę, w świado- mości jednostki neurotycznej mogą pojawiać się doświadczenia, które są rejestro- wane, lecz ich identyfikacja przebiega fałszywie, tzn. zgodnie z treściami składa- jącymi się na „pana", a nie z autentycznymi doznaniami. W takich przypadkach doznania te mogą ulegać projekcji, bądź przesuwane są w sferę fantazji; wówczas granica między rzeczywistością a wyobrażeniami zaciera się. Może zdarzyć się i tak, iż pewne doświadczenia organizowane są w figurę, której znaczenie jest właściwie odczytywane, lecz treści zawarte w strukturze osobowości zwanej „pa- nem" nie pozwalają na uruchomienie pobudzenia. Pojawia się wtedy opór przed podjęciem działania zmierzającego do wejścia w kontakt z obiektem odpowiada- jącym znaczeniu powstałego pobudzenia. Opór ten blokuje działanie jednostki; pewne pragnienia, identyfikowane jako pobudzenie organizmu nie są realizowane. Rezultatem niezorganizowania doświadczeń w figurę, zniekształcenia inter- pretacji doświadczenia i/lub niepodejmowania działań zmierzających do jego rea- lizacji jest zamrożenie naturalnej energii organizmu. Człowiek nie może osiągnąć samorealizacji, odgrywając fałszywe, bo społecznie narzucone role. Prowadzi to do systematycznej frustracji potrzeb. Nie uwolniona energia jest także źródłem chronicznego napięcia emocjonalnego, które przejawia się w stałym napięciu mię- śni i narządów wewnętrznych, będąc przyczyną bólu (głowy, brzucha itp.), obja- wów pobudzenia ze strony układu wegetatywnego, częstszych niż u osób zdrowych 55 chorób somatycznych. Zablokowanie energii organizmu przejawia się również totalnym zahamowaniem ekspresji uczuciowej w relacjach z innymi ludźmi W kontaktach interpersonalnych osoby neurotyczne manifestują sztywność, nieu- miejętność zmiany zachowań wraz ze zmianą sytuacji, w jakiej się komunikują. Si skoncentrowane na sobie, nie zwracają uwagi na odbiór tego, co przekazują innym Nie potrafią modulować tonu głosu, ich mimika jest mało zróżnicowana, a zasól słownictwa ubogi. Brak kontaktu z własnymi odczuciami przejawia się brakien spójności między wypowiadanymi słowami a językiem ciała — tempo mówieni; nie jest dostosowane do rytmu oddechu, mimika i gestykulacja nie odpowiad; przekazywanym w słowach treściom — są jakby od nich oddzielone. Dystansowa nie się od przeżyć osobistych widoczne jest w tendencji do stosowania rzeczowni ków zamiast czasowników oraz w unikaniu słów i zwrotów podkreślających auto nomiczność sądów, jak np. „myślę", „moim zdaniem", „według mojej opinii' Zamiast tego neurotyk skłonny jest powoływać się na tzw. opinie obiektywne i/lu wyraża wątpliwości — „chyba", „prawdopodobnie", „to mogłoby być"... etc Zachowania te powodowane są lękiem przed podjęciem sporu, odrzuceniem, chęci „utrzymania twarzy" i uniknięcia sytuacji kłopotliwych, wynikających z rozbiei ności zdań, zapadającej ciszy w trakcie porozumiewania się itp. Część aktualizc wanej w danej sytuacji energii zużytkowana jest na odgrywanie roli, zamiast n autentyczny kontakt z rozmówcą. Celem terapii Gestalt jest stworzenie warunków do rozwoju osobowości, t dotarcie do autentycznego „ja" klienta. Odbywa się to w formie terapii grupowe lecz ma charakter indywidualnej pracy terapeuty z pojedynczym uczestnikiei grupy; pozostałe osoby milcząco obserwują pracę terapeutyczną, a po jej zakoi czeniu udzielają informacji zwrotnych, dzielą się własnymi doświadczeniam Wchodzą ze sobą w interakcje, które również poddaje się analizie. Proces terapeutyczny obejmuje odejście od odgrywanych ról na rzecz poszi rżenia świadomości własnych myśli, odczuć, pragnień, doznań płynących z ciał Wzrost świadomości własnych potrzeb prowadzi bowiem do ich autentyczne^ zaspokojenia. Jednostka w sposób odpowiedzialny może dokonać wyborów zgoi nych z autentycznym, tj. uznawanym przez siebie (nie zaś przez otoczenie społec ne), pragnieniem, ideą, systemem wartości. Pełne doświadczenie siebie stanom również warunek do nawiązania rzeczywistych kontaktów z innymi ludźmi zamia odgrywania fałszywych ról. Z uwagi na fakt, iż podstawowym celem psychoteraj jest stawanie się sobą, terapia ma charakter niedyrekty wny. Interpretacje terapeutć i członków grupy, próby wyjaśniania zachowań w kategoriach przyczynowo-ski kowych, odpowiedzi na pytania „dlaczego?", uważane są za nieprzydatne i szk dliwe, stanowią bowiem ingerencję w sposób odbioru problemu przez klien W terapii zachęcany jest on do tego, aby próbował eksperymentować w podejm waniu różnych zachowań i doświadczaniu ich. Kładzie się nacisk na proces zmi zachodzących w świadomości, na to, jak one przebiegają; nie wyjaśnia się zaś i
|
WÄ…tki
|