Jak cię złapią, to znaczy, że oszukiwałeś. Jak nie, to znaczy, że posłużyłeś się odpowiednią taktyką.
Ponadto z rozwa a teore-
tycznych wynika to zupełnie jasno. Gwiazdy, chocia jedne s mniejsze, drugie wi ksze, pojedynczo rozpatry- wane wydaj si niepodzielnymi punktami. Gdyby wi c rzeczywi cie były niepodzielnymi, nie mogłyby poprzez zetkni cie ukształtowa czego wi kszego, a zatem, po- niewa nie s rzeczywi cie niepodzielne, ale takimi si tylko wydaj , dlatego ich poł czenie nie mo e wywoła wra enia, jakoby powstało co wi kszego71. W taki wi c sposób, wprawdzie niezbyt obszernie, lecz wystarczaj co jasno zostało wykazane, i podawane przy- czyny powstawania komet nie s nimi w rzeczywisto ci. Rozdział VII Komety, przyczyna powstawania Obowi zkowi rozumowego wyja niania spraw, które dla naszych zmysłów nie s bynajmniej oczywiste, zado - uczynimy— jak s dz —je li wska emy na mo liw ich przyczyn 72. Na podstawie tego, co mo emy zaobserwowa , wolno przyj , i zjawiska te dokonuj si nast puj co. 17 Powiedzieli my uprzednio73, i wokół Ziemi, to jest bezpo rednio poni ej obrotów nieba, rozpo ciera si war- stwa suchego i ciepłego wyziewu. Ten wła nie wyziew oraz w du ej mierze znajduj ce si bezpo rednio ni ej powietrze poruszane s obrotami sfer wokół Ziemi. W ten sposób poruszany i przemieszczaj cy si wyziew po uzy- skaniu odpowiedniego zg szczenia cz sto ulega zapaleniu. To wła nie — naszym zdaniem — stanowi przyczyn powstawania poszczególnych gwiazd spadaj cych74. Kiedy zatem w ow zg szczon materi zapaln na skutek poruszenia z góry wpadnie zarodek ognia, nie tak du y, aby pochłon wszystko, ani tak słaby, aby wkrótce zagasn , lecz w miar silny i rozległy, i kiedy równo- cze nie ku górze unosi si inny o odpowiednim składzie wyziew, wówczas powstaje kometa o kształcie odpowia- daj cym kształtowi wyziewu. Je li rozpo ciera si we wszystkich kierunkach, powstaje kometa z warkoczem, je li tylko na długo — tak zwana brodata75. Tak jak poruszanie si tego rodzaju zjawiska upodobnia je do b d cej w ruchu gwiazdy, tak te pozostawanie w miejscu czyni je podobnym gwie_dzie stałej. Dzieje si zatem tak, jak gdyby kto w du y stóg siana wrzucił pochodni lub mał iskierk ognia. Do takiego wła nie zjawiska podobny jest bieg owych ciał. Mkn bowiem szybko wzdłu , dzi ki odpowiednim wła ciwo ciom materii za- palnej . Gdy ogie nie wygasa po drodze, ale zatrzymuje si tam, gdzie najwi cej materiału zapalnego, wówczas kres jego biegu staje si pocz tkiem komety. Otó takim zja- wiskiem jest kometa — rodzajem gwiazdy spadaj cej, która w sobie samej zawiera pocz tek i koniec. Je li zatem substancja zapalna gromadzi si w ni szych warstwach, wówczas kometa jest zjawiskiem niezale nym. 18 Je li jednak wyziew pozostaje pod kształtuj cym wpływem której z gwiazd stałych albo planet76, wówczas ta wła nie gwiazda staje si komet . Tym to gwiazdom warkocz nie przysługuje, lecz podobnie jak wokół Sło ca czy Ksi yca pojawia si halo — gdy powietrze poni ej obrotów Sło ca odznacza si odpowiednim dla jego powstania zg szcze- niem — i towarzyszy im w miar ich przemieszczania si , tak te warkocz w stosunku do owych gwiazd jest jakby rodzajem halo. Ró nica polega na tym, i kolor halo powstaje na skutek załamania si wiatła, natomiast zabarwienie komet — jak mo na zauwa y — pochodzi od nich samych. Je eli takie zg szczenie tworzy si wokół gwiazdy, wówczas kometa podlega koniecznie tym samym obro- tom, które wprawiaj w ruch gwiazd . Je li za tworzy si oddzielnie, wówczas pozostaje w tyle za gwiazdami, zgodnie zreszt z ruchem strefy okołoziemskiej. (Tym, co najlepiej wskazuje, i kometa nie jest od- biciem ku gwie dzie, na wzór halo w materii czystej i zapalnej, ani te —jak głosz zwolennicy Hipokratesa — ku Sło cu, jest fakt, i cz sto, owszem, daleko cz ciej pojawia si kometa w sposób niezale ny ni wokół okre- lonych gwiazd. O przyczynie powstawania halo powiemy pó niej)77. O tym, i komety zawieraj ogie , wnosi nale y st d, e pojawianie si ich oznacza zazwyczaj wiatry i susz 78. Jest bowiem rzecz oczywist , i powstaj one w wyniku nagromadzenia wyziewów suchych, wysuszaj cych nie- uchronnie powietrze. Wyziew wilgotny natomiast wobec obfito ci wyziewu suchego rozprasza si i znika, st d te z trudem wytwarza si woda. To zreszt zjawisko zostanie obszerniej wyja nione, gdy przyjdzie pora mówi o wiatrach. Kiedy zatem komety pojawiaj si cz sto 19 oraz w znacznych ilo ciach, wtedy — zgodnie z tym, co mówimy — z cał pewno ci nadchodz lata suche i wietrzne. Kiedy za pojawiaj si rzadziej i s niewielkie, wtedy pogoda jest bardziej umiarkowana, chocia tu i ówdzie pojawia si mo e silny i długotrwały huragan. Tak na przykład w okolicy Aigospotamoj spadł z powie- trza kamie , który przez cały dzie miotany był gwał- townym wichrem79. W tym wła nie czasie ukazała si kometa na zachodzie. W roku za ukazania si Wielkiej Komety80 zima była sucha, a wiatr panował północny. Powód miała miejsce wówczas w nast pstwie cierania si dwóch wiatrów przeciwnych: w zatoce panował wiatr z północy, na zewn trz za gwałtowny z południa. Po- nadto za archontatu Nikomachosa przez przeci g kilku dni ukazywała si kometa w pobli u koła zwrotnikowego (ta wła nie nie zaszła za zachodzie), i wtedy to pojawił si huragan w okolicy Koryntu81. Fakt, i komety nie s ani liczne ani cz ste, oraz e pojawiaj si raczej poza zwrotnikami ni wewn trz nich, wskazuje, i przyczyn ich powstawania jest ruch Sło ca i gwiazd. Nie tylko oddziela on ciepło, ale tak e roz- kłada wyziew ju powstały. Główn jednak przyczyn jest gromadzenie si wyziewu suchego w okolicy Drogi Mlecznej. Rozdział VIII Droga Mleczna Powiemy teraz o tym, jak powstaje Droga Mleczna, o jej przyczynie i naturze. Tak e i ten wykład poprze-
|
Wątki
|