Jak cię złapią, to znaczy, że oszukiwałeś. Jak nie, to znaczy, że posłużyłeś się odpowiednią taktyką.
Pojęcie o sobie samym stanowi całokształt wiedzy, wyobrażeń i pojęć człowieka o sobie, tworzących
względnie trwały system poglądów, a także - powstały na ich podstawie - jego uczuciowy stosunek do samego siebie, zawarty w samoocenie (Janiszewska-Nieścioruk 2000, s. 65). W młodszych fazach rozwoju dziecko tworzy pojęcie o sobie samym w oparciu o opinie i oceny wygłaszane na jego temat przez rodziców i osoby z najbliższego otoczenia, ale w miarę rozwoju staje się ono w coraz większym stopniu zdolne do tworzenia sądów o sobie samym na podstawie własnych doświadczeń, powodzenia lub niepowodzenia w różnych rodzajach aktywności oraz w procesie stałego porównywania się z innymi. Zdolność do formułowania ocen o sobie samym kształtuje się u dziecka już w wieku przedszkolnym. Początkowo dotyczą one pojedynczych cech czy dyspozycji, następnie obejmują szersze ich zakresy i przybierają postać sądów bardziej ogólnych, jak np. „jestem mało zdolny", „jestem słaby i lękliwy". W kształtowaniu się samooceny dziecka dużą rolę odgrywają jego rówieśnicy, ich opinie o nim i ustosunkowania wobec niego oraz osoby znaczące z jego najbliższego otoczenia. Sposób, w jaki osoby /.naczące oceniają dziecko i odnoszą się do niego, wywiera duży wpływ na to, jak ono postrzega i ocenia siebie (Reykowski 1982). Podstawowymi kryteriami przyjmowanymi w diagnozie samooceny są: - poziom samooceny (wysoka - niska), - adekwatność samooceny, czyli jej zgodność z rzeczywistymi cechami i dyspozycjami jednostki (adekwatna - nieadekwatna), - stabilność, czyli względna trwałość systemu sądów o sobie i ustosunkowanie do siebie (stabilna - niestabilna), 41 - wartość samooceny wynikająca ze stopnia zgodności „ja realnego" i „ja idealnego" (pozytywna - negatywna), - pewność samooceny wyrażająca się ugruntowaniem opinii na swój temat, wiarą w ich słuszność (pewna - zagrożona). Przewlekła choroba, zwłaszcza przebiegająca z ostrymi rzutami chorobowymi, z coraz większym zaawansowaniem jej symptomów i z zagrożeniami upośledzenia różnych organów narusza proces kształtowania się pojęcia o sobie samym i samooceny dziecka. Zmienność sytuacji chorobowych, samopoczucia i sprawności psychofizycznej dziecka utrudnia nam osiąganie stabilnego i adekwatnego systemu przekonań o sobie samym i narusza ich pewność. Porównywanie siebie z innymi, zdrowymi dziećmi stanowi podstawę negatywnych opinii o sobie i kształtowanie się niskiej samooceny. Duża rozbieżność między „ja idealne" i „ja realne" sprawia, że samoocena dziecka chorego może mieć negatywną wartość. W konsekwencji przewlekłej choroby samoocena dziecka może być niska, niestabilna, negatywna i niepewna - zagrożona. W takiej sytuacji główny mechanizm psychologiczny, regulujący reakcje z otaczającym go światem, jego aktywność i zachowanie się są niepełnowartościowe. Stanowi to wysoce negatywne uwarunkowanie rozwoju osobowości dziecka (np. kształtowania się poczucia tożsamości) i zdobywania przez niego samodzielności w życiu osobistym i społecznym. Niestabilne i negatywne pojęcie o sobie samym może być także źródłem zagrożeń zdrowia psychicznego i społecznego przystosowania się. Trudności dziecka związane z kształtowaniem się pojęcia o sobie samym i samooceny nasilają się w okresie dorastania, w którym pojawia się silna potrzeba identyfikacji z płcią i zdobywania akceptacji u osób przeciwnej płci. Choroba stwarza dzieciom w tym okresie także trudności w planowaniu własnej kariery edukacyjnej i zawodowej. Przeżywają one wątpliwości i niepewność dotyczącą tego, czy będą mogły w wieku dorosłym pełnić role związane z płcią (partnera, rodzica) oraz rozwijać swoje zainteresowania w edukacji na wyższym poziomie, a potem realizować je w pracy zawodowej. Dużą rolę w złagodzeniu tych problemów pełni poradnictwo wychowawczo-zawodowe prowadzone dla dzieci z tzw. grup dyspanseryjnych (dotkniętych chorobami i zaburzeniami) przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Przewlekła choroba naraża dziecko także na trudności przystosowawcze i opóźnienie rozwoju społecznego. Spowodowane to jest /. jednej strony tym, że w przebiegu choroby dziecko ma w różnym stopniu ograniczone kontakty społeczne, aktywność i samodzielność, /. drugiej strony tym, że często nie jest ono akceptowane przez rówieśników i w konsekwencji izolowane, a nawet odrzucane przez nich. Nie zawsze jest ono bowiem w stanie sprostać wymaganiom sprawnościowym zabaw i zajęć, zwłaszcza ruchowych, oczekiwaniom rówieśników, dotyczącym swobodnego udziału w ich zajęciach realizowanych poza domem i zdarza się, że przy braku wychowawc/.ych oddziaływań, jego symptomy chorobowe wyzwalają u rówieśników negatywne reakcje i zachowania wobec niego. Obniżona sprawność ruchowa i zmniejszona zdolność do wysiłku dziecka chorego, jego nieprzyjemne nieraz ataki chorobowe, a także konieczność unikania niektórych czynników i sytuacji obniżają jego atrakcyjność jako partnera zabaw i sprawiają, że jest ono dyskretnie lub l awnie eliminowane z różnych form aktywności grupy rówieśniczej. Społeczna izolacja dziecka chorego może zwiększać się w okresie dorastania, w którym wygląd zewnętrzny, sprawność i uroda nabierają szczególnego znaczenia we własnych relacjach emocjonalnych
|
WÄ…tki
|